درسنامه آموزشی آمادگی دفاعی کلاس دهم عمومی کلیه رشته ها

نظام جمع با سلاح

نظام جمع به حرکاتی گفته می‌شود که به صورت منظم انجام می‌شود تا افراد را در انجام کارهای جمعی با یکدیگر هماهنگ کند. در نیروهای مسلح، برای بالابردن مهارت فردی، افزایش کارآیی و هماهنگی گروهی حرکات نظامیان، به آنان آموزش حرکات نظام جمع داده می‌شود و افراد مهارت لازم را در این زمینه کسب می‌کنند. در یک تقسیم‌بندی کلی حرکات نظام جمع به دو دستهٔ حرکات نظام جمع بدون سلاح و حرکات نظام جمع با سلاح تقسیم می‌شود. دانش‌آموزان در پایه نهم با انجام حرکات نظام جمع بدون تفنگ و همچنین مفهوم نظم و اهمیت آن آشنا شده‌اند. در این پایه تحصیلی حرکات نظام جمع با تفنگ آموزش داده می‌شود.

البته انجام حرکات نظام جمع با سلاح و تاکتیک‌های رزم انفرادی، رژه، خیزهای نظامی، عبور از موانع، راه‌پیمایی، دویدن با سلاح و غیره، سطح نسبتاً بالایی از آمادگی جسمانی را طلب می‌کند. به عبارت دقیق‌تر آمادگی جسمانی زیربنای اصلی تمام حرکات نظامی است و بدون داشتن آمادگی جسمانی انجام این حرکات ممکن نیست.

برخی از اهداف آموزش نظام جمع با تفنگ در نیروهای مسلح عبارت است از:

1- اجرای با اقتدار و منظم مراسم مختلف نظامی مانند صبحگاه، رژه و...
2- انس گرفتن و آشنا شدن افراد با تفنگ؛ به عبارتی انجام این حرکات موجب می‌شود افراد با تفنگ مأنوس شوند؛ به طوری که این ابزار جزئی از بدن افراد محسوب شود.
3- افزایش قدرت جسمانی و هماهنگی اعضای بدن و حتی حواس افراد.
4- هماهنگ شدن افراد با گروه برای اجرای مأموریت محوّله.
5- آموزش یادگیری اطاعت از فرماندهان.
6- سازمان گرفتن سریع در لحظه‌های حساس نبرد به منظور واکنش بهنگام به اقدامات دشمن؛ ضمن آنکه بی‌نظمی موجب می‌شود دشمن آسان‌تر به اهداف خود برسد.

ایستادن با تفنگ

وضعیت بدن در حالت ایستادن با تفنگ مانند ایستادن بدون تفنگ است. مواردی که باید در هنگام ایستادن با تفنگ رعایت شود به شرح زیر است.

1- کف قنداق تفنگ بر روی زمین قرار بگیرد؛ به طوری که خشاب رو به جلو و تفنگ به طور کامل عمود بر زمین باشد.
2- دست راست کشیده و دست چپ مشت کرده، چسبیده به بدن باشد.
3- نرمی دست راست (بین انگشت شست و نشانه) از پشت لوله سلاح در قسمت زیر مگسک را می‌گیرد وچهار انگشت بسته از پهلو لوله تفنگ را مهار می‌کند.
4- قنداق در امتداد پنجه پای راست و با فاصله چهار انگشت بسته قرار می‌گیرد.

گردش در حالت توقف

به چپ؛ چپ با تفنگ

وضعیت بدن در انجام حرکت به چپ؛ چپ با تفنگ مانند حرکت بدون تفنگ است. مراحل انجام حرکات به چپ؛ چپ با تفنگ به قرار زیر است.

1- با فرمان به چپ (خبر) تفنگ به اندازهٔ چهار انگشت بسته با خم کردن مچ دست از زمین جدا می‌شود.
2- با فرمان چپ (اجرا) نفر روی پنجه پای راست و پاشنه پای چپ به اندازه 90 درجه به سمت چپ می‌چرخد و هم زمان با این چرخش دست راست تفنگ را به اندازه 90 درجه می‌چرخاند و بدون جداشدن تفنگ از بدن به جلو می‌آورد، به طوری که تفنگ عمود بر زمین باشد؛ از پنجه‌ پای راست تا پاشنه‌ پای چپ و به اندازه طول یک قنداق فاصله باشد و از پنجه پای چپ تا کف قنداق تفنگ به اندازه طول یک‌ونیم قنداق فاصله باشد.
3- نفر پاشنهٔ ‌پای راست را از کوتاه‌ترین مسیر محکم به پاشنه‌پای چپ می‌زند و هم زمان قنداق تفنگ در امتداد پنجه‌پای راست به آرامی و بی‌صدا بر زمین گذاشته می‌شود. این حرکت را می‌توان با شمارش با افراد تمرین کرد.

به راست؛ راست با تفنگ

1- با فرمان به‌ راست تفنگ به اندازه چهار انگشت بسته با خم کردن مچ دست از زمین جدا می‌شود.
2- با فرمان راست نفر روی پنجه‌ پای چپ و پاشنه‌ پای راست به اندازه 90 درجه به سمت راست می‌چرخد و هم‌زمان با این چرخش دست راست تفنگ را به اندازه 90 درجه چرخانیده، بدون جداشدن تفنگ از بدن به جلو می‌آورد به طوری که، تفنگ عمود بر زمین باشد؛ از پنجه‌پای راست تا پاشنه‌پای چپ به اندازه طول یک قنداق فاصله باشد و از پنجه‌پای چپ تا کف قنداق تفنگ به اندازه طول یک‌ و نیم قنداق فاصله باشد.
3- نفر پاشنه‌ پای چپ را از کوتاه‌ترین مسیر محکم به پاشنه‌پای راست می‌زند و هم زمان قنداق تفنگ را در امتداد پنجه‌پای راست به آرامی و بی‌صدا بر زمین می‌گذارد. این حرکت را می‌توان با شمارش با افراد تمرین کرد. در تصاویر زیر نحوه اجرای حرکت به راست، راست به ترتیب اجرا شماره‌گذاری شده است.

عقب‌گرد

وضعیت بدن در انجام حرکت عقب‌گرد با تفنگ مانند حرکت بدون تفنگ است. مراحل انجام حرکات به‌چپ؛ چپ با تفنگ به قرار زیر است.

1- با فرمان عقب (خبر) تفنگ به اندازه چهار انگشت بسته با خم کردن مچ دست از زمین جدا می‌شود.
2- با فرمان گرد (اجرا) نفر روی پنجه‌ پای راست و پاشنه‌ پای چپ به اندازه 180 درجه از سمت چپ می‌چرخد و هم‌زمان با این چرخش دست راست تفنگ را به اندازه 180 درجه می‌چرخاند و بدون جداشدن تفنگ از بدن به جلو می‌آورد؛ به‌ طوری‌که تفنگ عمود بر زمین باشد؛ از پنجه‌ پای راست تا پاشنه‌ پای چپ به اندازه طول یک قنداق فاصله باشد، از پنجه‌پای چپ تا کف قنداق تفنگ به اندازه طول یک‌ و نیم قنداق فاصله باشد.
3- نفر پاشنه‌ پای راست را از کوتاه‌ترین مسیر محکم به پاشنه پای چپ می‌زند و هم زمان قنداق تفنگ در امتداد پنجهٔ پای راست به آرامی و بی‌صدا بر زمین گذاشته می‌شود. این حرکت را می‌توان با شمارش با افراد تمرین کرد.

آزاد

وضعیت کلی بدن در انجام حرکت آزاد با تفنگ مانند حرکت بدون تفنگ است. مراحل انجام حرکات آزاد با تفنگ به قرار زیر است.

1- با فرمان آزاد، نفر پای چپ خود را به‌ سرعت از زمین بلند می‌کند و به اندازه عرض‌شانه باز می‌کند و با ضربه محکم به سمت چپ می‌کوبد.
2- هم زمان با این حرکت دست راست به طور کشیده لوله تفنگ را گرفته، پاشنه و کف قنداق از زمین بلند شده، جلوی قنداق به پنجه پا می‌چسبد و در امتداد آن قرار می‌گیرد.
3- دست چپ مشت کرده و کشیده، پشت بدن مانند تصویر قرار می‌گیرد.

دست فنگ

برای جابه‌جا شدن سریع با تفنگ فرمان به دست فنگ داده می‌شود. مراحل اجرای این فرمان به شرح زیر است.

1- با فرمان به‌دست (خبر) تفنگ به اندازه چهار انگشت بسته با خم کردن مچ دست از زمین جدا می‌شود.
2- با فرمان فنگ (اجرا) نفر با دست راست تفنگ را به سرعت به دست چپ پرتاب می‌کند؛ هم‌زمان با این حرکت انگشت‌ شست دست چپ روی روپوش فوقانی و چهار انگشت بسته از زیر روپوش تحتانی را می‌گیرد و دست راست از لوله تفنگ زیر «دستگاه نشانه‌روی» را می‌گیرد مانند تصویر شماره 2.
3- در ادامه دست راست از قنداق تفنگ گرفته به صورتی که آرنج دست راست به پهلو می‌چسبد؛ خشاب تفنگ رو به جلو و بدنه تفنگ به شکم می‌چسبد؛ سر لوله تفنگ به چپ و رو به بالا قرار می‌گیرد، به‌طوری که لوله تفنگ زاویه بین‌ گردن تا شانه را نصف کند؛ بند تفنگ رو به پایین قرار می‌گیرد.

پا فنگ از حالت دست فنگ

1- با فرمان پا فنگ کف دست راست، با یک ضربهٔ محکم، بست بالای تفنگ را می‌گیرد.
2- دست راست با کمک دست چپ، تفنگ را به پهلوی راست می‌برد.
3- دست چپ، از نزدیک‌ترین فاصله با سرعت پایین می‌آید و هم زمان، دست راست تفنگ را در حالت صحیح پا فنگ قرار می‌دهد.

دوش فنگ

اجرای فرمان دوش فنگ در سه مرحله به شرح زیر انجام می‌شود.

1- دست راست، تفنگ را با سرعت از زمین جدا می‌کند و ضمن یک چرخش 90 درجه از سمت راست بدن به شانه‌ چپ در امتداد جانبی دست‌ چپ قرار می‌دهد، به طوری که قنداق عمود بر زمین و تفنگ در امتداد پای‌ چپ باشد و خشاب به‌طرف چپ و خارج قرار گیرد. هم‌زمان با این حرکت، کف دست‌چپ انتهای قنداق را طوری می‌گیرد که چهار انگشت بسته زیر قنداق، نوک انگشتان چسبیده به پهلوی چپ قنداق و انگشت‌شست روی تیزی قنداق باشد و ساعد دست راست عمود بر لوله تفنگ و آرنج موازی با سطح‌ زمین باشد.
2- دست‌ چپ، تفنگ را با کمک دست‌ راست به سوی شانه‌ چپ هدایت می‌کند، به صورتی که ساعد به موازات زمین و زاویه بین ساعد و بازو 90 درجه باشد. خشاب روی فرورفتگی شانه قرار گرفته، دست چپ همواره قنداق را روبه‌روی بازو نگه می‌دارد و آرنج دست چپ به بدن می‌چسبد.
3- دست‌ راست با سرعت از کوتاه‌ترین راه پایین می‌آید و نفر به حالت خبردار می‌ایستد.

پافنگ از حالت دوش فنگ

اجرای فرمان پا فنگ در سه مرحله به شرح زیر انجام می‌شود.

1- دست‌ چپ قنداق را با سرعت به‌طور عمودی به پایین می‌کشد و هم‌زمان با این حرکت، کف دست‌ راست ضمن وارد ساختن ضربه محکم به لوله و سیلندر، تفنگ را در وضعیت حرکت دوم دوش فنگ قرار می‌دهد.
2- دست‌ چپ تفنگ را رها می‌کند و دست‌ راست با یک چرخش سریع 90 درجه‌ای از چپ به راست آن را در سمت راست بدن قرار می‌دهد و هم زمان با این حرکت، دست چپ در امتداد سر شعله‌پوش قرار می‌گیرد و دست‌ راست، تفنگ را در فاصلهٔ چهار انگشت بسته از زمین نگه می‌دارد.
3- دست‌ چپ با سرعت از کوتاه‌ترین راه پایین می‌آید و نفر هم‌زمان تفنگ را بدون ضربه زدن و در امتداد پنجه پای‌راست روی زمین قرار می‌دهد و به حالت خبردار می‌ایستد.

پیش فنگ

منظور از پیش فنگ ادای احترام نظامی است و به شرح زیر انجام می‌شود:

1- با فرمان «پیش» نفر با خم‌کردن مچ دست، تفنگ را به اندازه چهار انگشت بسته از زمین بالا می‌آورد، با فرمان «فنگ» دو حرکت به شرح زیر انجام می‌دهد.
2- با دست‌راست و به سرعت، تفنگ را بالا می‌‌آورد و آن را در جلو و وسط سینه قرار می‌دهد و هم‌زمان با کف دست‌ چپ، ضربه محکمی به انتهای روپوش لوله وارد می‌آورد و تفنگ را طوری می‌گیرد که مگسک در امتداد بینی قرار گیرد؛ فاصله تفنگ از نوک‌بینی به اندازه چهار انگشت بسته باشد؛ انگشتان هر دو دست در جلو و انگشت شست در پشت قرار گیرد و آرنج‌ها چسبیده به پهلو، ساعد دست‌ چپ موازی با سطح زمین، سنگینی بدن کمی به جلو و سر بالا باشد.
3- دست‌راست کشیده و از کوتاه‌ترین راه پایین می‌آید، به‌طوری که چهار انگشت بسته در جلو و در امتداد قنداق و انگشت شست مماس با قنداق قرار می‌گیرد.

پافنگ از حالت پیش فنگ

اجرای فرمان «پافنگ» با سه حرکت به‌شرح زیر انجام می‌شود.

1- کف دست‌ راست با سرعت از پهلو، ضربه محکمی به قسمت بالای روپوش تفنگ وارد می‌کند و آن را طوری می‌گیرد که چهار انگشت بسته رو و انگشت شست در پشت آن قرار گیرد.
2- دست‌ راست، تفنگ را در کنار پنجه‌ پای راست، به‌طور عمودی با حفظ چهار انگشت فاصله از زمین نگه‌داشته، هم‌زمان دست‌چپ در امتداد بالای شعله‌پوش قرار می‌گیرد؛ به‌طوری که چهار انگشت بسته و کف دست رو به زمین باشد.
3- دست‌چپ با سرعت پایین می‌آید و هم‌زمان قنداق بدون ضربه‌زدن به پهلوی پنجه‌پای راست روی زمین قرار می‌گیرد.

فعالیت (1) (صفحه 75 کتاب درسی)

 

اجرای مراسم صبحگاه در مدارس

برای اجرای مراسم صبحگاه لازم است دانش‌آموزان به صورت تیم، دسته و گروهان سازماندهی شوند و یک‌ نفر فرمانده برای هر کلاس انتخاب شود. سه نفر به عنوان گروه پرچم و یک نفر برای برافراشتن پرچم انتخاب شود. دانش آموزان محترم در این مراسم با لباس متحدالشکل حضور یابند.

فرمانده میدان با قرار گرفتن در پشت تریبون و ذکر نام خداوند متعال صبحگاه دانش‌آموزی را به شرح زیر اجرا می‌کند.

فرمانده میدان: از جلو، نظام.
دانش‌آموزان: اللّه.
فرمانده میدان: به احترام قرآن، خبردار.
دانش آموزان: اللّٰه اکبر، پاینده رهبر.
فرمانده میدان: تلاوت آیاتی از قرآن مجید.
دانش‌آموزان: پس از اتمام قرائت قرآن صلوات.
فرمانده میدان: به احترام پرچم جمهوری اسلامی ایران، خبردار.
دانش آموزان: اجرای فرمان برافراشتن پرچم توسط گروه (پرچم) و هم زمان قرائت سرود جمهوری اسلامی ایران.
فرمانده میدان: به پایداری نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران تکبیر.
دانش آموزان: اجرای فرمان اللّٰه اکبر (3) پاینده رهبر.
فرمانده میدان: به نیایش.
دان شآموزان: قرائت نیایش.
فرمانده میدان: آزاد.
دانش آموزان: شهید.
فرمانده میدان: دعای سلامتی آقا امام زمان را زمزمه می کنیم.

عوارض زمین

به برجستگی‌ها و فرورفتگی‌ها مانند دشت‌ها، دره‌ها، جلگه‌ها، تپه‌ها و مانند آن‌ها که در روی زمین قرار گرفته‌اند عوارض زمین می‌گویند. در عملیات رزمی، عوارض زمین تأثیر مستقیمی در دفاع و حمله دارد و موجب تسریع در رسیدن به پیروزی یا کندشدن و توقف عملیات و در نتیجه شکست خواهد شد و در بعد رزم انفرادی هر نیروی رزمنده پیاده، برای انجام مأموریت عملیاتی باید روی زمین بجنگد، پیشروی کند یا دفاع کند. زمین حرکت نیروهای رزمنده را آسان یا مشکل می‌کند و عوارض روی زمین سبب می‌شود که نفرات از دید و تیر دشمن حفظ شوند. بنابراین لازم است که هر نیروی رزمنده با عوارض زمین آشنایی کامل داشته باشد.

منظور از شناسایی عوارض زمین عبارت است از:

الف) جان خود را در رزم حفظ کند.
ب) با استفاده از عوارض زمین خود را به دشمن نزدیک کند و او را دستگیر کند یا بکشد.
پ) دستورات فرماندهان خود را درک کند.
ت) دشمن یا نقاط موردنظر را به دیگران نشان دهد و آنچه را دیگران نشان می‌دهند، به خوبی درک کند.

تعریف عوارض زمین

به کلیه پستی‌ها و بلندی‌های سطح زمین، عوارض زمین می‌گویند. پستی‌ها، زمینی است که سطح آن‌ها نسبت به محیط اطراف خود پایین‌تر باشد، مانند گودال و شیار. بلندی‌ها زمینی است که نسبت به محیط اطراف خود بلندتر باشد، مانند کوه و یال. عوارض زمین به دو دسته عوارض طبیعی و عوارض مصنوعی تقسیم می‌شود.

الف) عوارض طبیعی: عوارضی است که انسان در به‌وجود آمدن آن نقشی نداشته باشد. این عوارض به چهار دسته تقسیم می‌شود:
1- بلندی‌ها (کوه، تپه)
2- گودی‌ها (دره، شیار، گودال)
3- همواری‌ها (دشت، جلگه)
4- آب‌ها (اقیانوس، دریا، دریاچه، رودخانه)

ب) عوارض مصنوعی: عوارضی است که به وسیله انسان به وجود می‌آید و انسان در به‌وجود آوردن آن نقش دارد؛ مانند خاکریز، کانال، سنگر، پل، جاده، تونل، قلعه و... .

تقسیم‌بندی عوارض زمین به لحاظ دید

الف) زمین‌های هموار: زمینی است که دارای میدان دید وسیع و کافی باشد مانند دشت، کویر و جلگه.
ب) زمین‌های پست و بلند: زمینی است که دارای پستی و بلندی‌های مختلفی است، مانند کوه، تپه و دره.
پ) زمین‌های مستور یا پوشیده: زمینی است که از روییدنی‌های مختلف پوشیده شده باشد، مانند جنگل، نخلستان و نیزار.

بررسی زمین از لحاظ دید و تیر، استتار، اختفا، پوشش و محورهای مواصلاتی
زمین	دید و تیر	استتار، اختفا، پوشش	محورهای مواصلاتی
زمین‌های هموار	خوب	ضعیف	خوب
زمین‌های پست و بلند	پستی‌ها: ضعیف	پستی‌ها: خوب	محدود به جاده‌ها
	بلندی‌ها: نسبتاً خوب	بلندی‌ها: ضعیف
زمین‌های مستور	ضعیف	بسیار عالی	ضعیف

تعاریف و اصطلاحات عوارض زمین

شناسایی عوارض زمین با نام‌گذاری آن‌ها همراه است، به نحوی که رزمندگان همواره از بیان یک اصطلاح مفهوم آن را درک و می‌توانند آن را بیان کنند. این عوارض عبارت‌اند از:

1- کوه: ارتفاعاتی که بلندی آن از سطح زمین‌های اطراف بیش از 600 متر است.

2- تپه: ارتفاعاتی که بلندی آن از سطح زمین‌های اطراف کمتر از 600 متر و بیشتر از 150 متر است.

3- تَل یا تُل: کوه پست و پشته‌ای که بلندی ارتفاع آن از سطح زمین‌های اطراف کمتر از 150 متر باشد تَل یا تُل می‌گویند.

نکته: معمولاً یکی از اهداف عملیات نظامی تصرف و نگه‌داشتن این ارتفاعات (کوه، تپه و تَل) است که در سرنوشت نبرد تأثیر فراوانی دارد.

4- رشته کوه: به چند کوه به هم پیوسته رشته‌کوه می‌گویند؛ مانند رشته کوه البرز و زاگرس.

5- قله: بلندترین نقطه کوه را قله می‌گویند، مانند قله دماوند.

6- خط‌الرأس جغرافیایی: محل برخورد دو دامنه در بالای کوه را که محل تقسیم آب باران است، خط‌الرأس جغرافیایی می‌گویند.

7- خط‌الرأس نظامی: محلی است پایین‌تر از خط‌الرأس جغرافیایی که وقتی نیروی رزمنده یا تجهیزات و ادوات سازمانی در آنجا قرار می‌گیرد، از دید مستقیم دشمن پنهان شود و به راحتی قابل رؤیت نباشد.

8- خط‌القعر یا دره: در مکان‌هایی که دو دامنه کوه یکدیگر را در قسمت پایین قطع کنند، خط القعر یا دره ایجاد می‌شود که مقابل خط‌الرأس است. آب‌های باران در آن جمع می‌شود و جریان پیدا می‌کند و کف آن تقریباً مسطح است که به آن دره می‌گویند. خط‌القعر را در اصطلاح نظامی خط‌ منصف نیز می‌نامند.

9- زاویهٔ بی‌روح: به نقاطی از زمین می‌گویند که در بُرد یک جنگ‌افزار یا دیده‌بان قرار دارد، اما به سبب شکل ویژه زمین یا وجود موانعی از محل مربوطه، اجرای تیر مستقیم یا دیده‌بانی بر روی آن مقدور نیست.

10- گردنه: ناحیه‌ای از خط ‌الرأس کوه است که کمترین ارتفاع را نسبت به دو قله دو طرف آن دارد. برای گذشتن از یک سمت رشته کوه به طرف دیگر معمولاً باید از گردنه‌ای گذشت. معمولاً جاده‌های کوهستانی از این مکان عبور می‌کنند. به عبارت دیگر پایین‌ترین نقطه تماس میان خط‌الرأس‌های دو کوه را گردنه می‌خوانند. در دو سوی گردنه عموماً دو دره از هر دو سوی کوه سرازیر می‌شوند که به موجب آن، گردنه شکلی مانند زین اسب پیدا می‌کند. در عملیات رزمی کنترل گردنه مهم است.

11- شیب و ضدشیب: شیب و ضدشیب نسبت به محل دشمن مشخص می‌شود. به آن قسمت از دامنه کوه که در دید و تیر مستقیم دشمن قرار دارد، شیب و به آن قسمت از دامنه‌کوه که در دید و تیر مستقیم دشمن قرار ندارد، ضدّ شیب می‌گویند.

به‌طور کلی ضد شیب نفر را از دید و تیر مستقیم دشمن محفوظ می‌دارد و دشمن باید برای پیدا کردن آن تلاش بیشتری کند و از تیر غیرمستقیم که دقت کمتری دارد، استفاده کند. سنگرها به جز سنگر تأمین و سایر مواضع در ضدشیب ایجاد می‌شود. روی ضدشیب حدود اختفا برای حالات مختلف تیراندازی و وسایل و تجهیزات نظامی وجود دارد. این حدود اختفا بستگی به دید مستقیم دشمن روی منطقه خودی شامل، حد اختفای نفر در حالت درازکش، حد اختفای نفر در حالت به زانو و حد اختفای خودرو یا وسایل زرهی دارد.

12- شیار و یال: شیار به شکاف‌های کم عمقی گفته می‌شود که در امتداد جهت شیب دامنه است و در زمین‌های مسطح در اثر آب باران به‌وجود می‌آید. معمولا نیروهای شناسایی از دره‌ها و شیارها برای نفوذ به خطوط دشمن استفاده می‌کنند. همچنین در زمان عملیات می‌توان برای عبور نیروها از آن استفاده کرد.

یال به برجستگی روی دامنه کوه گفته شود. معمولاً یال دید و تیر مناسبی را ایجاد می‌کند.

13- سوک: در اصطلاح نظامی، به قسمت خارجی محل برخورد دو سطح عمود بر زمین یک دیوار یا دو دیوار متقاطع را سوک می‌گویند. معمولاً در دفاع شهری برای تیراندازی و بررسی کوچه و خیابان به حالت درازکش، از پایین‌ترین نقطه سوک دیوار استفاده می‌شود.

14- هُور: هور مکانی در طبیعت است که آب در آن مانده و گیاهان کوتاه بیشتر از جنس علف و نی در آن روییده باشد و عمق آن بین شش تا دوازده متر است. غالباً آب در هور غیر روان است و حرکت نمی‌کند، مانند هورالعظیم که رزمندگان جمهوری اسلامی ایران عملیات خیبر و بدر را در این منطقه انجام داده‌اند و در یک حمله برق‌آسا (با تأکید بر عملیات خیبر) نیروهای بعثی را تارومار کرده، تانک‌های به گل‌گیر کرده عراق در منطقه طلائیه شاهدی بر این عملیات است. این عملیات مبدأ تحول جدیدی در جنگ بود. چرا که این جسارت انتخاب منطقه هور برای عملیات توسط رزمندگان ایران اسلامی سبب غافلگیری دشمن بعثی شد و موجب تحولات بعدی صحنه جنگ شد.

اصول نگهبانی

به حفاظت یا حراست از اموری که دارای اهمیت است و به آن بهای زیادی داده می‌شود، مثل پادگان‌ها، اماکن حیاتی و حساس، امور و مقررات انتظامی و… اصول نگهبانی می‌گویند.

نگهبان به فرد مسلحی گفته می‌شود که از طرف یگان خودی به منظور حراست از یک محل یا جلوگیری از غافلگیرشدن به محل‌های مشخص اعزام می‌شود.

- وظایف نگهبان: به طورکلی هر نگهبان دارای دو وظیفه عمومی و خصوصی است.

- وظایف عمومی: وظایفی‌اند که کلیه نگهبان‌ها در هر شرایطی ملزم به اجرای آن‌ها هستند. این اصول عبارت‌اند از:

1- یک نگهبان باید محل پست خود را بداند.
2- پاس بخش و مسئول شب را بشناسد.
3- کلمه شناسایی را بداند.
4- هر پست را مهم‌ترین پست و هر لحظه را مهم‌ترین لحظه بداند.
5- در غیر از مواردی که پاس بخش تشخیص می‌دهد، از ترک پست خودداری کند.
6- از ایجاد سروصدا پرهیز کند.
7- اصول کامل استتار و اختفا را در پست رعایت کند.
8- حق دور کردن سلاح و تجهیزات را ندارد.
9- باید سر پست از مواردی که او را از نگهبانی باز می‌دارد مانند خوردن، آشامیدن، دستشویی رفتن و… خودداری کند.

- وظایف خصوصی: وظایف خصوصی هرنگهبان وظایفی است که از طرف یگان مربوطه با توجه به شرایط مکانی و زمانی به وی داده می‌شود که عبارت‌اند از:

1- کلمه شناسایی پادگان: جزئیات آن توسط پاس بخش به نگهبان توضیح داده می‌شود. کلمه شناسایی به منظور شناسایی افرادی که به محل نگهبانی نزدیک می‌شوند، به‌کار می‌رود. این کلمه به نام‌های کلمه عبور، رمز شب، اسم شب و… استفاده می‌شود که معمولاً سه جزء دارد. جزء اول و سوم آن را اسم و جزء دوم آن را عدد تشکیل می‌دهد مانند انقلاب 57 پیروزی یا قرآن 14 ایمان.

2- شرایط محل نگهبانی: در صورت لزوم دارای میدان دید و تیر وسیع و دارای سنگر باشد؛ به یکی از وسایل ارتباطی مانند بی‌سیم، مجهز باشد؛ دارای استتار و اختفا باشد؛ در جایی که از سنگرهای نگهبانی استفاده می‌شود، درِ سنگرها روبه‌روی هم نباشند؛ محل نگهبان تاریک ولی حوزه نگهبانی روشن باشد.

- مراحل برخورد نگهبان با سواران یا عابران
هنگامی که عابری به پست نگهبانی نزدیک می‌شود، نگهبان با نشانه‌روی سلاح به طرف عابر در فاصله مناسبی از سنگر نگهبانی با توجه به وضعیت منطقه او را با یک ایست بلند و رسا متوقف می‌کند. سپس می‌گوید دست‌ها بالا پاها باز اسلحه سرد و گرم با دست چپ کنار پای چپ قرار داده شود. چند قدم جلو بیاید، طوری که دسترسی به سلاح نداشته باشد. اگر پنجه‌های دست عابر برای نگهبان قابل رویت نبود، از عابر بخواهد کف دست‌های خود را به هم بزند و برای آنکه نگهبان مطمئن شود که عابر چیزی در پشت خود مخفی نکرده، به او بگوید عقب‌گرد کند. سپس بگوید کیستی؟ در اینجا دو حالت برای نگهبان وجود دارد: عابر آشنا است یا نا آشنا (ناشناس)

- اگر عابر آشنا بود:
عابر می‌گوید آشناست. نگهبان می‌گوید آشنا کیست؟ در جواب: نگهبان با فرمان پیش به جلو برای شناسایی به‌طوری که از سنگر دور نباشد و زیاد هم نزدیک نشود عابر را به جلو کشانده و با یک ایست بلند او را متوقف می‌کند. نگهبان باید مراقب عکس‌العمل‌های خود باشد و همچنان دست‌های عابر بالا باشد. سپس نگهبان به آرامی می‌گوید اسم شب؛ عابر باید جزء اول کلمه شناسایی را بگوید. بعد نگهبان برای شناساندن خود جزء دوم اسم شب را می‌گوید و عابر بعد از آن جزء سوم اسم شب را می‌گوید. در این موقع که عابر شناسایی شد، نگهبان می‌تواند اجازه نزدیک شدن به پست نگهبانی را به وی بدهد؛ اما نگهبان نباید از سنگر خود خارج شود.

- اگر عابر ناشناس بود:
عابر ممکن است که بگوید آشناست. نگهبان می‌گوید آشنا کیست؟ عابر ممکن است هر چیزی بگوید. سپس نگهبان با کلمه پیش‌عابر را به جلو می‌کشاند و در فاصله مناسبی از سنگر او را با یک ایست بلند متوقف می‌کند و از وی کلمه شناسایی را می‌خواهد. پس از اینکه عابر کلمه شناسایی را نداد؛ با او به ترتیب زیر برخورد می‌شود که در اینجا دو حالت دارد: نگهبان یک نفر باشد یا نگهبان دو نفر باشند.
اگر نگهبان یک نفر بود، بهتر است عابر را در حالتی که بر او تسلط دارد، نگاه دارد و پاس بخش را خبر کند.
اگر نگهبان دو نفر باشند، نگهبان مسلح در یک نقطه که کاملاً بر عابر دید و تیر مستقیم داشته باشد، استقرار می‌یابد و نگهبان دوم به بازرسی از او می‌پردازد.

- مواردی که نگهبان حق تیراندازی دارد:
1- زمانی که از طرف مسئول شب یا پاس بخش دستور تیراندازی به وی صادر شود.
2- جان نگهبان درخطر باشد.
3- اگر عابر متوقف نشد، یک تیر هوایی شلیک کند و بعد از اینکه اعتنایی نکرد، پاهایش را نشانه رود. در بعضی از مناطق ممکن است به خاطر حساسیت منطقه به نگهبان گفته شود که اگر عابر با اولین تیر متوقف نشد (تیر هوایی) با تیر دوم او را هدف قرار دهد.

- اصطلاحات نگهبانی
1- وسایل ارتباطی: وسایل ارتباطی که در پست‌ها از آن‌ها استفاده می‌شود، عبارت‌اند از تلفن صحرایی  قورباغه‌ای)، بی‌سیم و آیفون.
2- علائم قراردادی: مانند شلیک هوایی، سوت، صدای حیوانات و....
3- پاسدارخانه: محلی است که نگهبان‌ها در آنجا جمع می‌شوند و کارهای مربوطه را انجام می‌دهند.
4- مسئول شب: مسئولیت نظارت بر انجام وظایف محوله بر نگهبانان را برعهده دارد و در غیبت فرمانده پادگان و معاون او موظف است به امور پادگان رسیدگی کند.
5- مسئول پاسدارخانه: کلیه اموری که در پاسدارخانه انجام می‌شود، مانند بازجویی افراد دستگیر شده، نظارت بر انضباط نگهبانان و تعیین اسم شب بر عهده مسئول پاسدارخانه است.
6- پاس بخش: فردی که مسئولیت امور زیر را به عهده دارد:

الف) مشخص کردن و تنظیم لوح نگهبانی
ب) توجیه نفرات: قبل از ورود به پست و واگذار کردن آن‌ها به منطقه واگذار شده
پ) گرفتن کلمه شناسایی از مسئول پاسدارخانه و انتقال آن به نگهبانان
ت) سرکشی دائم به پست‌ها و تعویض به موقع آن‌ها
ث) پیش‌بینی ذخیره افراد آماده برای مواقع لازم مانند نگهبان آماده، تلفنچی و… .